اعداد روی قوطی روغن موتور چه معنایی دارند؟ (راهنمای ساده 10W-40 و 20W-50)

احتمالاً برای شما هم پیش آمده است که برای خرید روغن موتور به فروشگاه «رفیع اویل» یا هر تعویض روغنی دیگری مراجعه کرده‌اید و با اعدادی مثل 10W-40، 20W-50 یا 5W-30 روی قوطی‌ها مواجه شده‌اید. این اعداد چه رازی را در خود پنهان کرده‌اند و چرا انتخاب اشتباه آن‌ها می‌تواند باعث یاتاقان زدن موتور خودروی شما شود؟

در این راهنمای ساده، قرار است این کدهای به ظاهر پیچیده را رمزگشایی کنیم تا از این به بعد مثل یک مکانیک حرفه‌ای روغن موتور خودرویتان را انتخاب کنید.

ویسکوزیته یا گرانروی چیست؟ (مفهوم اصلی)

قبل از بررسی اعداد، باید کلمه «ویسکوزیته» (Viscosity) یا گرانروی را بشناسید. به زبان خیلی ساده، ویسکوزیته یعنی «میزان مقاومت مایع در برابر جاری شدن».

• آب ویسکوزیته پایینی دارد (خیلی روان است).
• عسل ویسکوزیته بالایی دارد (سفت و غلیظ است).

روغن موتور ایده‌آل باید در هوای سردِ زمستان (زمان استارت زدن) مثل آب روان باشد تا سریع به قطعات برسد، و در گرمای شدیدِ تابستان (یا ترافیک) مثل عسل غلیظ بماند تا از ساییده شدن آهن‌ها روی هم جلوگیری کند.

رمزگشایی از اعداد: 10W-40 یعنی چه؟

اکثر روغن موتورهای امروزی «چند درجه‌ای» یا Multi-grade هستند. بیایید کد 10W-40 را کالبدشکافی کنیم:

۱. حرف W (نماینده زمستان)

حرف W مخفف کلمه Winter (زمستان) است. این عدد هیچ ربطی به وزن (Weight) ندارد!

۲. عدد قبل از W (مثلاً 10)

این عدد نشان‌دهنده میزان روانیِ روغن در هوای سرد (زمان استارت موتور) است. هرچه این عدد کوچک‌تر باشد، روغن در سرما روان‌تر است.

مثلاً یک روغن 5W در سرمای شدیدِ زمستان، بسیار سریع‌تر از روغن 20W در موتور جریان پیدا می‌کند و جلوی سایش قطعات خشک را در لحظه استارت می‌گیرد.

۳. عدد بعد از خط تیره (مثلاً 40)

این عدد نشان‌دهنده غلظت روغن در دمای کارکرد موتور (حدود ۱۰۰ درجه سانتی‌گراد) است. هرچه این عدد بزرگ‌تر باشد، روغن در حرارت بالا سفت‌تر و ضخیم‌تر باقی می‌ماند.

مثلاً روغن 50 در گرمای تابستان مقاومت بیشتری نسبت به روغن 30 دارد و لایه محافظ ضخیم‌تری بین قطعات داغ موتور ایجاد می‌کند.

کدام روغن را برای ماشینم بخرم؟ 10W-40 یا 20W-50؟

انتخاب بین این دو به دو عامل اصلی بستگی دارد:

1. تکنولوژی موتور خودرو: خودروهای قدیمی‌تر (مثل پراید صبا، پژو 405 مدل پایین، نیسان آبی) معمولاً به دلیل فاصله بیشتر بین قطعات موتور (Clearance)، به روغن‌های غلیظ‌تری مثل 20W-50 نیاز دارند. اما خودروهای جدیدتر، ۱۶ سوپاپ‌ها و موتورهای توربو (مثل دنا پلاس، تارا، خودروهای وارداتی) قطعات بسیار کیپ‌تری دارند و باید از روغن‌های روان‌تر مثل 10W-40 یا 5W-30 استفاده کنند.
2. آب و هوای شهر شما: اگر در شهرهای بسیار سردسیر (مثل تبریز یا اردبیل در زمستان) زندگی می‌کنید، باید عدد قبل از W کوچک باشد (مثل 5W یا 10W). اگر در شهرهای بسیار گرمسیر (مثل اهواز یا بندرعباس) هستید، عدد دوم باید بزرگ‌تر باشد (مثل 50).

حرف آخر رفیع اویل

هرگز بر اساس پیشنهاد دوستان یا مکانیک‌های سنتی روغن را تغییر ندهید! تنها مرجع معتبر برای انتخاب ویسکوزیته، دفترچه راهنمای خودروی شماست. مهندسان سازنده موتور، دقیقاً محاسبه کرده‌اند که چه غلظتی برای پمپ روغنِ ماشین شما مناسب است. تغییر خودسرانه این اعداد، فشار شدیدی به اویل پمپ (Oil Pump) وارد کرده و عمر موتور را نصف می‌کند.